Denuncian a contaminación do río Pontiñas e apuntan á presión da gandería intensiva no Deza

Ecos da Comarca/Lalín

Ecoloxistas Galicia Atlántica e Verde (EGAV) presentou unha denuncia ante varias administracións polo estado das augas do Pontiñas ao seu paso por Lalín, onde alerta dun elevado grao de eutrofización e de fortes cheiros. A organización reclama unha investigación para determinar a orixe da contaminación e advirte do posible impacto dos nitratos e fosfatos sobre os ecosistemas e os recursos hídricos da comarca.

A asociación medioambiental Ecoloxistas Galicia Atlántica e Verde presentou o pasado 11 de agosto unha denuncia ante o SEPRONA, o Concello de Lalín, Augas de Galicia, a Dirección Xeral de Saúde Pública e a Dirección Xeral de Calidade Ambiental e Sostibilidade polo estado das augas do río Pontiñas ao seu paso polo paseo fluvial da capital dezá.

Segundo explica a entidade, neste punto detectouse un alto grao de eutrofización, acompañado de fortes cheiros que, ao seu xuízo, poderían ser indicativos da presenza de verteduras con elevadas concentracións de nitratos e fosfatos.

Estado do río Pontiñas no paseo fluvial de Lalín o día 10 de agosto de 2026.

A eutrofización prodúcese cando existe un exceso de nutrientes, principalmente nitróxeno e fósforo, na auga. Este fenómeno pode provocar unha proliferación excesiva de algas e outros organismos, alterando o equilibrio do ecosistema, reducindo a presenza de osíxeno e dificultando o paso da luz cara ás capas inferiores.

EGAV pide ás administracións competentes que investiguen a procedencia da contaminación e que adopten as medidas necesarias para corrixir a situación e depurar responsabilidades no caso de que se confirme a existencia de verteduras ilegais.

Un problema que, segundo EGAV, vai máis alá do Pontiñas

A organización considera que o caso do Pontiñas non debe analizarse como un episodio illado e relaciona a situación coa elevada presión gandeira existente na comarca de Deza e con outros episodios de contaminación rexistrados no sistema fluvial Ulla-Deza.

Entre os casos citados pola entidade figura o río Furelos, que leva varios anos coa auga considerada non apta para o baño na praia fluvial de Melide e que este ano pasou á lista de prohibición permanente de baño da Xunta.

Tamén a praia fluvial de Vilatuxe, en Lalín, sufriu este verán unha prohibición de baño pola presenza de bacterias enterococos intestinais no río Deza.

A situación máis preocupante, segundo EGAV, estaría no encoro de Portodemouros, en Brocos (Agolada). De acordo co último informe da Consellería de Sanidade, actualizado o 14 de agosto, a área recreativa de Brocos atópase en nivel de Alerta 2 por presenza de cianobacterias, cunha recomendación de prohibición do baño debido á elevada probabilidade de efectos adversos para a saúde.

 PUBLICIDADE

Preme na imaxe para obter máis información deste evento.

A asociación lembra ademais que esta situación coincidiu coa celebración do festival Umbra, que reuniu milleiros de persoas nas inmediacións do encoro entre os días 11 e 13 de agosto. "O festival Umbra pretendía crear unha experiencia inmersiva de música e natureza, celebrouse precisamente nesa mesma beira do encoro coa auga afectada pola contaminación".

Unha elevada presenza de gando porcino

EGAV pon tamén o foco no peso da gandería porcina intensiva na comarca. Segundo datos de 2023 citados pola entidade, Deza conta cunha media de nove porcos por habitante, aínda que existen importantes diferenzas entre concellos. Rodeiro alcanzaría os 46 porcos por habitante, mentres que en Dozón a proporción chegaría ata os 70 por cada persoa. En Agolada serían 13 por habitante.Iso supón que en Rodeiro (con pouco máis de 2.200 veciños e veciñas) o número de porcos supera os 100.000 exemplares, unha cifra equiparable á poboación humana de cidades como Santiago de Compostela, Ourense ou Lugo. E recalca que "os municipios con alta carga porcina intensiva perden máis poboación ou ganan menos que localidades con características similares pero sen gandería intensiva no seu territorio, e un estudo do Institute for Agriculture and Trade Policy conclúe que esta industria destrúe o triplo de empregos dos que xeran, xa que ao ser explotacións moi automatizadas requiren moi pouca man de obra, e os traballos que crea son de peor calidade, precarios e mal remunerados".

A organización considera que esta elevada concentración de explotacións gandeiras debe ser tida en conta á hora de analizar a situación dos recursos hídricos da comarca, aínda que será necesario determinar mediante investigacións e análises a orixe concreta de cada episodio de contaminación.

A preocupación pola auga de consumo

A entidade alerta ademais de que os problemas relacionados cos nitratos e outros nutrientes non se limitan ás zonas de baño. Segundo sinala, a contaminación pode afectar tamén a pozos, fontes e outras captacións empregadas para o abastecemento de auga, especialmente no ámbito rural.

"Ademais de pechar zonas de baño, a contaminación por nitratos e fosfatos chega tamén á auga que bebe a veciñanza rural a través de pozos, fontes e captacións dos ríos, moitos deles sen control sanitario regular. A exposición a nitratos por riba dos 6 mg/l -o límite que recomenda a evidencia científica e que xa aplica Dinamarca- foi vinculada nun amplo estudo de cohorte realizado no 2025 a un maior risco de cancro colorrectal. Segundo informes da Comisión Europea, o 81% do nitróxeno agrícola que chega aos ríos e acuíferos europeos procede da actividade gandeira, especialmente da intensiva".

E recalca que as cianobacterias producen cianotoxinas —como as microcistinas— que ademais dos danos medioambientais sobre a fauna acuática e terrestre, supoñen un risco relevante para a saúde pública por contacto coa pel, inhalación ou inxestión. "Son resistentes aos tratamentos convencionais de potabilización, polo que poden chegar á auga de consumo das persoas que captan auga do Ulla río abaixo (Fernández et al., 2005; Merel et al., 2013). Os efectos do consumo agudo e/ou crónico de auga contaminada con cianotoxinas poden ser dermatolóxicos, neurotóxicos, gastrointestinais e, a longo prazo, canceríxenos, ao seren promotoras de tumores (García, 2009; Sedan et al, 2017)",

EGAV reclama que se incremente a vixilancia sobre estes recursos e advirte dos posibles efectos que determinados niveis de nitratos e a presenza de cianotoxinas poden ter sobre a saúde.

O precedente do encoro das Conchas

A asociación tamén pon como exemplo a situación vivida no encoro das Conchas, en Ourense, onde o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia condenou en 2025 á Xunta e á Confederación Hidrográfica Miño-Sil pola súa actuación fronte á contaminación do encoro.

A sentenza, que non é firme, considerou vulnerados determinados dereitos fundamentais da veciñanza relacionados co dereito a un medio ambiente saudable e ordenou adoptar medidas para garantir unha auga potable segura.

 PUBLICIDADE

Preme na imaxe para obter máis información do evento.

Para EGAV, o acontecido nas Conchas debería servir como precedente á hora de abordar a situación doutras zonas de Galicia nas que existen problemas relacionados coa contaminación das masas de auga.

"Xa non sabemos se a auga que bebemos é segura"

A asociación recolle tamén o malestar de persoas residentes en zonas afectadas. "Xa non sabemos se a auga que bebemos dos nosos pozos é segura", sinala unha das testemuñas citadas pola entidade.

Outras persoas lembran como determinados espazos fluviais da comarca perderon nos últimos anos o uso recreativo que tiñan no pasado e expresan a súa preocupación polos cheiros procedentes de explotacións gandeiras próximas ás vivendas.

EGAV reclama unha investigación urxente

Ante esta situación, Ecoloxistas Galicia Atlántica e Verde reclama ás administracións que investiguen con carácter urxente a orixe da contaminación detectada no Pontiñas, realicen as análises necesarias e, no caso de confirmarse verteduras irregulares, se depuren as responsabilidades correspondentes.

 PUBLICIDADE

Preme na imaxe se queres contactar connosco.

A organización pide tamén unha moratoria para a instalación e ampliación de explotacións de gandería industrial en Galicia e reclama que se adopten medidas para evitar que a contaminación por nutrientes continúe afectando ás masas de auga da comarca.

A denuncia abre agora a porta a que as administracións competentes determinen a orixe concreta da eutrofización detectada no río Pontiñas e comproben se existe algunha relación con actividades desenvolvidas na súa contorna.